0/17

Zaman şeridi

Menderes nasıl kıvrılarak akıyorsa, Aydın'ın tarihi de öyle. Yedi bin yılı tek bir çizgide izle; her olay kaynağına bağlı.

  1. MÖ 5500 – MÖ 1200Tarih öncesi
  2. Yaklaşık 8.000 yıl önce

    Beşparmak Dağları'ndaki Karakaya Mağarası'na resimler yapıldı. [1]

  3. MÖ 5500/5000

    Tepecik Höyüğü'nde en erken yerleşim izleri: seramik, obsidyen aletler, mermer figürinler. [2] git →

  4. MÖ 5000 dolayları

    Afrodisias'ta sonradan tiyatronun yapılacağı tepede tarih öncesi yerleşim. [3] git →

  5. Geç Tunç Çağı

    Tepecik'te sur, kuleler, Miken kraterleri ve Hitit hiyeroglifli mühür baskıları; biri bir prensin adını taşır. [2]

  6. MÖ 1200 – MÖ 334Karya ve İyonya
  7. MÖ 2. binyılın ortası

    Milet'te yerleşim bir Miken kolonisiyle başladı; kent daha sonra İyonlar tarafından yeniden kuruldu. [4] git →

  8. MÖ 13. yüzyıl

    Bizanslı yazar Stephanos'a göre Afrodisias bir Karia kenti olarak kuruldu. [3]

  9. MÖ 7. yüzyıl ortası

    Priene antik kaynaklarda ilk kez anıldı; Milet gibi İyon Birliği'nin üyesi sayılır. [5] git →

  10. MÖ 650'den sonra

    Milet Karadeniz'de ve Akdeniz'de kurduğu kolonilerle zenginleşti; en parlak dönemi MÖ 7. ve 6. yüzyıllar. [4]

  11. MÖ 600'ler

    Herodot'a göre Mısır Kralı II. Nekho ve Lidya Kralı Kroisos Didyma'daki Apollon tapınağına adaklar sundu. [6] git →

  12. MÖ 546

    Milet Pers egemenliğine girdi. [4]

  13. MÖ 494

    Persler Didyma'daki tapınağı yaktı. [6]

  14. MÖ 334 – MÖ 133Helenistik dönem
  15. MÖ 400–399

    Diodoros'a göre Menderes'in taşkınları ve Pers tehlikesi yüzünden Magnesia halkı Thorax Dağı'nın eteğine taşındı. [7] git →

  16. MÖ 350

    Priene'nin 5.000 kişilik tiyatrosu yapıldı. [5]

  17. MÖ 340 dolayları

    Strabon'a göre Karia Kraliçesi Ada, Halikarnassos'tan çıkarılınca Alinda'yı başkent yaptı. [8] git →

  18. MÖ 334 sonrası

    Büyük İskender'in Anadolu'ya geçişinden sonra Tralleis Makedon egemenliğine girdi. [9][10] git →

  19. MÖ 311

    Didyma yeniden canlandı, tapınağın yeniden yapımına başlandı; Selevkoslar döneminde boyutları büyütüldü. [6]

  20. MÖ 3. yüzyılın ilk yarısı

    I. Antiokhos Soter Nysa'yı bir derenin iki yakasında, köprüyle bağlanan iki kent olarak kurdu. [11] git →

  21. MÖ 3. yüzyıl

    Alabanda sikke basmaya başladı; sikkelerinde kanatlı at Pegasos görülür. [12] git →

  22. Hellenistik dönem

    Mimar Hermogenes Magnesia'daki Artemis Leukophryene Tapınağı'nı kurdu; Hellenistik Anadolu'nun dördüncü büyük tapınağı. [7]

  23. MÖ 133 – MS 395Roma dönemi
  24. MÖ 70

    Alabanda Roma'nın Asia eyaletine katıldı. [12]

  25. MÖ 1. yüzyıl

    İmparator Augustus Afrodisias'ı kendi koruması altına aldı; bugün görülen anıtların çoğu sonraki iki yüzyıla aittir. [3]

  26. MÖ 26

    Depremde yıkılan Tralleis Augustus'un yardımıyla yeniden kuruldu; adı bir süre Caesarea oldu. [9][10][13] git →

  27. MÖ 63 – MS 21

    Amasyalı Strabon Nysa'da eğitim gördü. [11]

  28. MS 3. yüzyıl sonu

    Afrodisias Roma'nın Karia eyaletinin başkenti oldu. [3]

  29. 395 – 12. yüzyılBizans dönemi
  30. 385

    Didyma, Theodosius'un emriyle önemini tamamen yitirdi; bitmemiş tapınağın içine bir kilise yapıldı. [6]

  31. 431 – 787

    Mastaura konsil listelerinde piskoposluk merkezi olarak geçer. [14] git →

  32. Bizans dönemi

    Ayasofya'nın mimarlarından Anthemios Tralleis'te yetişti. [9][13]

  33. 6. yüzyıldan sonra

    Afrodisias geriledi, Afrodit tapınağı kiliseye çevrildi; kent 12. yüzyılda terk edildi. [3]

  34. 12. – 13. yüzyılTürklerin gelişi
  35. 12. yüzyıl başı

    Selçuklu idaresindeki Tralleis Bizanslılar tarafından geri alındı. [15]

  36. 1177 dolayları

    II. Kılıcarslan'ın kuvvetleri kenti aldı; İmparator I. Manuel geri almayı başardı. [15]

  37. 1280 dolayları

    Menteşe Bey'in akınlarından zarar gören kenti II. Andronikos yeniden kurdurup tahkim etti. Alabanda 1280'den beri Türk idaresindedir. [15][12]

  38. 1282

    Menteşe Bey kenti kesin olarak Türk idaresine aldı. Türkler kente Güzelhisar dedi. [15]

  39. 1308 – 1426Menteşe ve Aydınoğulları
  40. 1308

    Germiyanoğulları ordusunda subaşı olan Mehmed Bey bölgenin hâkimi oldu ve Aydınoğulları Beyliği'ni kurdu. [16]

  41. 1309 dolayları

    Aydınoğlu Mehmed Bey Güzelhisar'ı aldı; kent beyliğin önemli şehirlerinden biri oldu. [15]

  42. 1334 – 1348

    Umur Bey Ege, Mora ve Gelibolu'ya deniz seferleri düzenledi; 1348'de İzmir kalesine saldırırken öldü. [16]

  43. 1390

    İsa Bey Yıldırım Bayezid'e bağlılığını bildirdi. [16]

  44. 1402 sonrası

    Ankara Savaşı'ndan sonra Timur toprakları beyliğe geri verdi. [16]

  45. 1404

    Menteşeoğulları'ndan İlyas Bey Balat'taki camiyi yaptırdı. [17] git →

  46. 1426

    II. Murad kenti kesin olarak Osmanlı topraklarına kattı; Aydınoğulları'nın idaresi sona erdi. [15][16]

  47. 1426 – 1919Osmanlı dönemi
  48. 1451

    Tahrir defterine göre Güzelhisar yedi mahalleli, yaklaşık 970 nüfuslu küçük bir kasabaydı. [15]

  49. 1568 · 1595 · 1683

    Üveys Paşa, kardeşi Ramazan Paşa ve Süleyman Bey kent merkezindeki camileri yaptırdı. [17] git →

  50. 1671

    Evliya Çelebi kentte 26 mahalle ve yaklaşık 6.770 ev saydı. [15]

  51. 17. yüzyıl

    Menemen'deki Güzelhisar'dan ayırmak için "Güzelhisâr-ı Aydın" denmeye başlandı; 19. yüzyıl sonunda yalnızca Aydın adı kaldı. [15]

  52. 18. yüzyıl

    Cin Bey Koçarlı'da Cincin Kalesi'ni yaptırdı. [18] git →

  53. 1857 – 1866

    İzmir–Aydın demiryolunun yapımı 1857'de başladı, 1866'da kente ulaştı; ekonomik ve sosyal gelişme hızlandı. [15]

  54. 1867

    Yeni idari düzenlemeyle Aydın sancağı oluşturuldu. [15]

  55. 1895

    Kentte deprem oldu. [15]

  56. 1919 – 1922Millî Mücadele
  57. 15 Mayıs 1919

    İzmir işgal edildi. [19]

  58. 27 Mayıs 1919

    Aydın Yunan kuvvetlerince işgal edildi. [15]

  59. 1919

    Yörük Ali Efe ve arkadaşları ilk Malgaç baskınını yaptı; ardından Erbeyli baskını, Tellidede muharebeleri ve Kızılçay pususu geldi. [19]

  60. 30 Haziran 1919

    Halkın, efelerin ve askerin katıldığı Aydın taarruzuyla kent kısa bir süre kurtuldu. [15][19]

  61. 4 Temmuz 1919

    Aydın yeniden işgal edildi. [15]

  62. 1919 – 1922

    Çine'deki askerlik şubesi binasında Güney cephesinin kurtuluş planları yapıldı. [20] git →

  63. 1922

    Geri çekilen Yunan kuvvetleri kenti yaktı; büyük kısmı harap oldu. [15]

  64. 7 Eylül 1922

    Kısmen yıkılmış, nüfusu çok azalmış Aydın Türk kuvvetlerince kurtarıldı. [15]

  65. 1923 – 2000Cumhuriyet
  66. 1924

    Aydın, adını taşıyan ilin merkezi oldu. [15]

  67. 1934

    Karapınar'ın adı İncirliova oldu. [21] git →

  68. 9 Ekim 1937

    Nazilli Sümerbank Basma Fabrikası Atatürk'ün katıldığı törenle açıldı. [22] git →

  69. 1937

    Atatürk'e Germencik'in Hıdırbeyli Mahallesi'nde ekşili tavuk ikram edildi. [23] git →

  70. 1960

    Kentte bir tekstil fabrikası ve pamuk kombinası kuruldu. [15]

  71. 1927 → 1990

    Kent merkezinin nüfusu 11.987'den 106.603'e çıktı. [15]

  72. 2000 – bugünBugün
  73. 2012

    Efeler ilçesi kuruldu; Aydın Arkeoloji Müzesi'nin yeni binası açıldı. [24][25] git →

  74. 2017

    Afrodisias ve mermer ocakları UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne yazıldı. [26] git →

  75. 2025

    İlin nüfusu 1.172.107 oldu. [27] git →

  76. 2026

    İlde 35 coğrafi işaretli ürün var; Aydın İnciri, Kestanesi, Memecik Zeytinyağı ve Zeytini ile Söke Pamuğu Avrupa Birliği'nde de tescilli. [28] git →

Kaynaklar

  1. Mağaralar · Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, erişim 21.11.2026
  2. Tepecik Höyüğü, Çine · Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, erişim 21.11.2026
  3. Afrodisias · Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, erişim 21.11.2026
  4. Milet · Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, erişim 21.11.2026
  5. Priene · Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, erişim 21.11.2026
  6. Apollon Tapınağı · Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, erişim 21.11.2026
  7. Magnesia · Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, erişim 21.11.2026
  8. Alinda · Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, erişim 21.11.2026
  9. Tralleis · Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, erişim 21.11.2026
  10. Tralleis Antik Kenti ve Kazıları · Türkiye Turizm Ansiklopedisi, erişim 19.11.2026
  11. Nysa · Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, erişim 21.11.2026
  12. Alabanda (Araphisar) · Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, erişim 21.11.2026
  13. Tralles · Wikipedia, erişim 19.11.2026
  14. Mastaura · Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, erişim 21.11.2026
  15. Feridun Emecen, "Aydın", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 4, İstanbul 1991, s. 235–237 · TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, erişim 21.11.2026
  16. Erdoğan Merçil, "Aydınoğulları", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 4, İstanbul 1991, s. 239–241 · TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, erişim 21.11.2026
  17. Camiler · Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, erişim 21.11.2026
  18. Kaleler · Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, erişim 21.11.2026
  19. Emine Pancar, "Aydın Cephesi Kuva-yı Milliyesi İçin Yürütülen İaşe ve İkmal Faaliyetleri", Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 21/2, 2011, s. 274–284 · DergiPark, erişim 21.11.2026
  20. Kuvâ-yı Milliye Müzesi (Çine) · Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, erişim 21.11.2026
  21. İncirliova (adın değişimi, ilçe oluşu) · Vikipedi, erişim 21.11.2026
  22. Nazilli Basma Fabrikası · Atatürk Ansiklopedisi, erişim 21.11.2026
  23. Germencik Ekşili Tavuk coğrafi işaret tescil belgesi (No 607, 23.11.2020) · Türk Patent ve Marka Kurumu, erişim 21.11.2026
  24. Aydın'ın ilçeleri (yüzölçümü ve ilçe oluş yılı tablosu) · Vikipedi, erişim 21.11.2026
  25. Aydın Arkeoloji Müzesi · Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, erişim 21.11.2026
  26. Aphrodisias (Dünya Mirası, 2017) · UNESCO Dünya Mirası Merkezi, erişim 21.11.2026
  27. 2025 Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi sonuçları, Aydın ilçe nüfusları (TÜİK verisinin haberi) · Yeni Söke Gazetesi, erişim 21.11.2026
  28. Aydın'ın coğrafi işaretli ürünleri (Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü Mart 2026 verisi) · Aydın Ses Gazetesi, erişim 21.11.2026