0/17

Geleneksel kıyafetler

Efenin başındaki fes ve poşudan ayağındaki gıcırdayan çizmeye, parça parça. Fotoğraftaki işaretlere dokun.

Nazilli Etnografya Müzesi'nde bir pano: fesli, poşulu, cepkenli, kuşaklı, dize kadar şalvarlı ve çizmeli Söke'li Ali Efe
Fotoğraf: Erdalkara, CC0 · Nazilli Etnografya Müzesi'ndeki pano

Söke'li Ali Efe

Müze panosuna göre Söke'nin Sağrakçı köyündendi; Demirci Mehmet Efe'yle Millî Mücadele'ye katıldı ve 9 Temmuz 1920'de Denizli'de şehit düştü. Fotoğrafta efe giyiminin bütün parçaları görülür.

  1. Efelerin başında fes ya da üstüne sarılan poşu bulunur; zeybek kültürünü yansıtan bir ayrıntıdır. [1]

  2. Erkek figürlerde zeybek kültürünü temsil eden kısa üst giysi. [1]

  3. Belde sarılan kuşak, efe kıyafetinin tamamlayıcı parçasıdır. [1]

  4. Geniş ve rahat kesimli; üst kısmı bol, dizden aşağı daralır. Hareket kolaylığı için böyle geliştirilmiştir, genellikle dayanıklı ve koyu renkli kumaştandır. [1]

  5. Konçu yaklaşık 46–47 cm, 3–4 cm'lik körüklerle kıvrılır; yüzü dana, astarı keçi derisi, tabanı köseledir. Efeler işgalden birkaç yıl önce giymeye başladı. [2] Ustası ve yapımı →

Parçaların adları ve tanımları Güllübahçe bez bebekleri ile Söke körüklü çizmesinin coğrafi işaret tescil belgelerinden alınmıştır; fotoğraftaki işaretler parçaların yerini gösterir.

Kadın giyimi

Söke'nin yerel giyimini taşıyan Güllübahçe bez bebeklerinin tescil belgesine göre kadın figürlerinde çiçek desenli şalvar, boncuk, dantel ve fisto süslemeleri görülür; mendil, yöresel motifli sepetler ve takılar bütünü tamamlar. Giysilerde pazen ve basma gibi geleneksel kumaşlar tercih edilir. Figürler bir ailenin hâlini anlatır: suya giden gelin, görümce, kaynana, elti, pamuk toplayan kız, Yörük kızı. [1]

Bez bebeklere bak

1873 albümü

Osman Hamdi Bey ile Marie de Launay'nin hazırladığı, Pascal Sébah'ın fotoğrafladığı Les costumes populaires de la Turquie en 1873 albümünde "Aydın vilayeti" başlığı altında üç levha var. O dönemin Aydın vilayeti bugünkü İzmir ve Manisa'yı da kapsıyordu; levhaların altyazıları da bunu gösterir. Bu yüzden her levhanın kimi gösterdiğini altyazısıyla aynen veriyoruz. [4]

Zeybek kıyafeti daha sonra halk oyunu sahnesine de taşındı: Selim Sırrı Tarcan zeybeği derlerken efelerin kıyafetlerini inceleyip oyunda giyilecek kıyafeti tespit etti. [3]

1873 albümü, levha IV: Aydınlı zeybek zanaatkâr
Levha IV · "Zeïbek, artisan d'Aïdin": Aydınlı zeybek zanaatkâr. Levha: Pascal Sebah, Public domain
1873 albümü, levha V: Aydınlı Hristiyan tüccar, İzmir hahamı, Manisalı kentli
Levha V · Aydınlı Hristiyan tüccar, İzmir hahamı, Manisalı kentli. Levha: Pascal Sebah, Public domain

Kaynaklar

  1. Güllübahçe Bez Bebekleri coğrafi işaret tescil belgesi (No 1771, 04.09.2025) · Türk Patent ve Marka Kurumu, erişim 21.11.2026
  2. Söke Körüklü Çizmesi coğrafi işaret tescil belgesi (No 340, 10.04.2018) · Türk Patent ve Marka Kurumu, erişim 21.11.2026
  3. M. Şevki Çapan, "Selim Sırrı Tarcan'ın Zeybek Oyunu Derleme Çalışmaları", Muğla Üniversitesi SBE Dergisi 8, 2002 · DergiPark, erişim 21.11.2026
  4. Osman Hamdi Bey, Marie de Launay, Les costumes populaires de la Turquie en 1873, 3. kısım, levha IV–VI (Pascal Sébah fotoğrafları) · Wikimedia Commons, erişim 21.11.2026